Γραμμική Β · τέχνη · γλώσσα · τεκμήρια

Η κρυμμένη ομορφιά
της γλώσσας.

Μια συνεχής ανάγνωση της συνάντησης μιας προϊστορικής ελληνικής γραφής με τη ζωντανή ποίηση και το χέρι του καλλιτέχνη.

Χειρόγραφη μελέτη μεταγραφής στη Γραμμική Β από τον Νίκο Σαμαρτζίδη
Μελέτη μεταγραφήςΈγγραφο εργασίας
Αρχίστε την ανάγνωση

01 / Το κείμενο του καλλιτέχνη

Από τον ελληνικό ήχο
στη ζωγραφική παρουσία.

Ο καλλιτέχνης θυμάται τα πρώτα σημεία, την απόσταση από την Ελλάδα και την αντίστροφη διαδρομή που έφερε τη σύγχρονη ποίηση στη Γραμμική Β.

Νίκος Σαμαρτζίδης · Φλεβάρης 2003

«Hommage à M. Ventris» ή: «η κρυμμένη ομορφιά της γλώσσας»

Όταν για πρώτη φορά σαν μαθητής γυμνασίου, αλλά και αργότερα επισκεπτόμενος το μουσείο του Ηρακλείου πρωτοαντίκρυσα τα πλακίδια της «Γραμμικής Β », δεν μπορούσα ακόμη να φανταστώ οτι αυτά τα μικρά χαραγμένα στον πηλό σύμβολα, θα με συνέπαιρναν κάποτε σ’ ένα ταξίδι μες στον χώρο και τον χρόνο, ταξίδι εσωτερικό στις ρίζες, την γλώσσα και την συνείδησή μου…

Έπρεπε πρώτα να περάσω μια φάση θαυμασμού για την κινέζικη καλλιγραφία και κατά δεύτερο λόγο… να εκπατριστώ… Σιγά-σιγά άρχισαν να χορεύουν μπροστά μου διεκδικώντας δικαιώματα στην προσοχή μου απ’ την μια, για να με αποζημιώσουν απ’ την άλλη, μεταφέροντάς με νοερά στην Ελλάδα, την «άλλη Ελλάδα» του ποιητή…

Κατά πως φαίνεται αρέσκονται στους πλάγιους δρόμους, αφού διάλεξαν τον νεαρό Άγγλο αρχιτέκτονα Michael Ventris για να τους δώσει πίσω τον «ελληνικό τους ήχο», να τα αποκρυπτογραφήσει δηλαδή, πράγμα που έγινε το 1952-53. Έτσι κλείνουν στις μέρες μας πενήντα χρόνια (επίσημη ανακοίνωση στο «Journal of Hellenic Studies » του ’53 και διάλεξη του Ventris στο Λονδίνο στις 24.06.53) από αυτόν τον καταπληκτικό άθλο που παρέτεινε την ελληνική γλώσσα για μερικούς ακόμη αιώνες πριν από τον Όμηρο στον χώρο του Αιγαίου…

Διαβάζοντας τα κείμενα – και είναι η εμπειρία ιδιάζουσα – φάνταξαν εμπρός μου αυθόρμητα οι στίχοι του ποιητή: «Κι έπιασα σιγά-σιγά να δένω λόγια σαν διαμαντικά να την καλύψω την χώρα που αγαπούσα. Μην και κανείς ιδεί το κάλλος – ή κι υποψιαστεί πως ίσως δεν υπάρχει…» (Οδ. Ελύτης: ο μικρός Ναυτίλος).

Κι αμέσως γεννήθηκε η επόμενη σκέψη: Πως θάταν άραγε το αντίστροφο; Δεν ξέρω αν ήδη υπάρχει, μα εδώ το επιχειρώ: Με δειλό το χέρι εννοείται, φιλόλογος δεν είμαι κι ας με συγχωρέσουν οι ειδικοί, καλλιτεχνική μόνον αδεία… Δεν υπάρχουν λογοτεχνικά κείμενα στην «Γραμμική Β». Ιδού λοιπόν μερικές απόπειρες μεταγραφής…

Νέα Ελληνική ποίηση σ’ ένα διαχρονικό ταξίδι επικοινωνίας μες το παρελθόν…
Λέξεις ντυμένες τα διαμαντικά τους…
Λέξεις προκλητικές για επίδοξους εραστές της αρχαίας – λογίας…
Στο κυνήγι του κρυμμένου θησαυρού…

Βίτιμ Κρουγκλικόφ (†) · Καθηγητής Φιλοσοφίας, Μόσχα · Μάιος 2003

Αναβίωση της πρωτοελληνικής συλλαβικής γραφής «Γραμμική Β»

Η καλλιγραφική ζωγραφική του Νίκου Σαμαρτζίδη συνομιλεί —μέσα από τη συλλογική μνήμη— με την ιδέα των «ενεργειακών κέντρων» ή της «αξονικής εποχής» του Γιάσπερς. Σε τέτοιες κατεξοχήν αξονικές εποχές γεννήθηκαν ενεργειακά κέντρα που δημιούργησαν μαγικούς μαγνήτες της σπειροειδούς ανθρώπινης εξέλιξης. Μερικά πάλλονται ακόμη γεμάτα ενέργεια· άλλα μεταμορφώθηκαν σε ανθρώπινη ιστορία, αφήνοντας ίχνη που, στις σημερινές τους εκφράσεις, γίνονται φωτεινά και υπαγορεύουν την κίνηση στο χέρι του ζωγράφου…

Αυτή την άμεση εμπειρία συλλαμβάνει ο καλλιτέχνης, μετουσιωμένη μέσα από την ποίηση του Καβάφη, του Σεφέρη και του Ελύτη, και με το χρώμα του ποιητικού θησαυρού σμιλεύει εκστατικά τα σύμβολα της κρητομυκηναϊκής Γραμμικής Β, μέσα από μια θριαμβευτική άρνηση του ορατού και του χρόνου…

Περνώντας τις άκρες των δαχτύλων μας πάνω από αυτά τα ανεξήγητα σύμβολα που μοιάζουν με χορευτικές μορφές, χαϊδεύοντας τις ανάγλυφες χαράξεις τους, μπορεί να αιφνιδιαστούμε και ξαφνικά να αγκαλιάσουμε με το βλέμμα ολόκληρη την επιφάνεια του πίνακα, ενώ ονόματα όπως «Πεταλίδες», «Έρημη γη», «Λόγος», «Κύτισσος» ή «Φύλλα φωτός» αντηχούν μεταφυσικά στα αυτιά μας…

Μια πειστική ζωγραφική μαρτυρία έντονων συναισθημάτων μπροστά στα χρώματα και στο φως της Μεσογείου, που αντανακλάται στη σύνδεση του αρχαιοελληνικού κόσμου με τη σημερινή ζωντανή γραφή και τους ήχους της…

02 / Μεταγραφή

Ένα ποίημα διασχίζει
τρεις επιφάνειες.

Το ελληνικό κείμενο, οι φωνητικές συλλαβές και η χειρόγραφη μελέτη στη Γραμμική Β παραμένουν ορατά μαζί.

Χειρόγραφη μεταγραφή σε σημεία της Γραμμικής Β
Χειρόγραφο τεκμήριο της διαδικασίας

Ελληνικό πρωτότυπο

…”Απ την Τανάγρα με αργυρή λύρα
χρυσή στο χέρι ήλθε γλυκόφωνη, ξανθή,
η ομορφονιά Κορίννα…”

Γεώργιος Τερτσέτης: “Κορίννα και Πίνδαρος”

Μεταγραφή σε συλλαβές

a-po te ta-na-ka-ra me a-ru-ku-re ru-ra
ku-ru-se to ke-ri e-re-te ku-ru-ko-qo-ne
ka-sa-ne-te e o-mo-qo-ni-a ko-ri-na
ke-o-ri-ki-o te-re-ze-te ko-ri-na-ka-i pi-da-ro

Αγγλική μετάφραση

“…From Tanagra,
with a silver-gold lyra in the hand,
came sweetvoiced, blond,
the young beauty Corinna…”

Γεώργιος Τερτσέτης: «Κορίννα και Πίνδαρος»

03 / Επιλεγμένα κείμενα

Τρεις φωνές πίσω από τα έργα.

Η ποίηση δεν είναι λεζάντα. Είναι ύλη που μεταφέρεται στη ζωγραφική επιφάνεια.

01

Poetry

Κόντρα πλακέ

«…Κι έπιασα σιγα-σιγά να πλέκω λόγια σαν διαμαντικά να την καλύψω τη χώρα που αγαπούσα. Μην και κανείς ιδεί το κάλλος. Ή κι υποψιαστεί πως ίσως δεν υπάρχει…»
Οδ. Ελύτης: «Ο μικρός Ναυτίλος» / «ΜΥΡΙΣΑΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΟΝ, ΙΙ»
02

Ithaca

Καμβάς

«…Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι.
Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο.
Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια…»
Κ. Καβάφης: «Ιθάκη»
03

SAPPHO

Καμβάς

«…αυτάρ οραίαι στεφανηπλόκευν ποικίλεται μεν γαία πολυστέφανος…»

«…όταν στεφάνια πλέκουνε τριγύρω μου οι ωραίες κοπέλλες,

Κι η γη που τα στεφάνια θρέφει βρίθει από άνθη…»
Μετάφραση: Οδυσσέας Ελύτης

04 / Πηγές

Πηγές

Επιλεγμένη βιβλιογραφία που συνοδεύει τη μακρόχρονη ενασχόληση του καλλιτέχνη με τη Γραμμική Β.

Ιστορική συλλογήΔείτε και τα 64 δείγματα κειμένων

Βιβλιογραφία

  1. 01

    Harald Haarmann: Universalgeschichte der Schrift, Campus Verlag / Parkland, 1998.

  2. 02

    John Chadwick: The Decipherment of Linear B, Cambridge University Press / Canto, 2000.

  3. 03

    John Chadwick: Linear B and Related Scripts, University of California Press, 1997.

  4. 04

    J. T. Hooker: Linear B: An Introduction, Bristol Classical Press, 1980.

  5. 05

    Constantinus Siamakis: ALPHABETUM, Thessalonicae, MCMLXXVIII.

  6. 06

    Andrew Robinson: The Man who decipherd LINEAR B, the story of Michael Ventris, Thames & Hudson, 2002.

  7. 07

    Ernst Doblhofer: Die Entzifferung alter Schriften und Sprachen, Reclam, Leipzig, 2003.

  8. 08

    Gareth Owens: ΔΑΙΔΑΛΙΚΑ — Γραφές και Γλώσσες της Μινωικής και Μυκηναϊκής Κρήτης, Ηράκλειο, 1996.

  9. 09

    J. Chadwick, L. Godart, J. T. Killen, J. P. Olivier, A. Sacconi and I. A. Sakellarakis: Corpus of Mycenaean Inscriptions from Knossos, Cambridge University Press / Edizioni dell’Ateneo, Roma, 1986.

  10. 10

    Martin S. Ruiperez – Jose L. Melena: Los Griegos micenicos (Οι Μυκηναίοι Έλληνες), Ινστιτούτο του βιβλίου, Αθήνα, 1996.

  11. 11

    Thomas G. Palaima: The Scribes of Pylos, Edizioni dell’Ateneo, Roma, 1988.

Η στίξη της βιβλιογραφίας έχει ενοποιηθεί για την παρουσίαση. Η ιστορική καταγραφή παραμένει διαθέσιμη στην αρχική βιβλιογραφία.

Επικοινωνία

Ας ανοίξουμε
έναν διάλογο.

Για διαθέσιμα έργα, εκθέσεις, έρευνα ή άλλες ερωτήσεις, γράψτε απευθείας στο εργαστήριο.

contact@nikosam-art.de